Η δόξα και η αναγνώριση μπορεί να επιτευχθεί ποικιλοτρόπως. Το δυσκολότερο θα ήταν να δημιουργήσεις κάτι πρωτότυπο και δημιουργικό και το ευκολότερο θα ήταν να αντιγράψεις κάτι ήδη επιτυχημένο. Αυτό το τελευταίο τρόπο φαίνεται να επέλεξε ο Ρένος Χαραλαμπίδης στη πολύκροτη ταινία του “No Budget Story” το 1997. Το απόλυτο σκηνοθετικό ντεμπούτο για το νέο σκηνοθέτη τότε Ρένο Χαραλαμπίδη. Την υποδέχτηκαν με διθυραμβικές κριτικές* και της απονεμήθηκαν πολλά βραβεία (Κρατικό βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, Κρατικό βραβείο ποιότητας ’97, Βραβείο διεθνούς ένωσης κριτικών FIPRESCI, κ.α.). Επίσης, απέκτησε φανατικό κοινό και μπήκε στο πάνθεον των ελληνικών ανεξάρτητων ταινιών ως η κορυφαία.
Κι εγώ την ίδια εντύπωση είχα για το “No Budget Story” μέχρι που είδα προσφάτως την αμερικάνικη ταινία “In The Soup”, μετά από προτροπή φίλου. Τι σύμπτωση, το “In The Soup” μοιάζει με το “No Budget Story” σαν δύο σταγόνες νερό. Και μάλιστα και το αμερικάνικο φιλμ αποτελεί μια εκ των σημαντικότερων ταινιών του ανεξάρτητου αμερικανικού σινεμά. Βρε τους μπαγάσες τους Αμερικάνους, θα πει κάποιος, πάλι μας έκλεψαν τις πρωτότυπες θεόπνευστες ιδέες μας. Η αλήθεια είναι όμως πως το “In The Soup” του αμερικανού Alexandre Rokwell αποτελεί παραγωγή του 1992 και το “No Budget Story” του Χαραλαμπίδη έπεται το 1997. Η ταινία του Rockwell είχε ανάλογη υποδοχή όταν βγήκε και κέρδισε μάλιστα το μεγάλο βραβείο της επιτροπής στο φεστιβάλ του Sundance το 1992. Πέρα από τη σκηνοθετική ευρηματικότητα του Rockwell (ο οποίος έχει συμμετάσχει και ως σκηνοθέτης στη σκηνοθεσία των 4 δωματίων μαζί με Tarantino, Rodriguez και Anders) οι πρωταγωνιστές του “In The Soup”, Steve Buscemi και Seymour Cassel, δίνουν ρεσιτάλ ηθοποιίας.
Το αξιοπερίεργο της υπόθεσης είναι πως η ομοιότητα της ελληνικής ταινίας με την αμερικάνικη δεν φαίνεται να έχει σχολιαστεί δημοσίως από αυτούς που έπρεπε να τη σχολιάσουν. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο το μόνο που εντόπισα ήταν κάνα δύο ανεπίσημα σχόλια σε φόρουμ. Καλά αυτοί που έδιναν τα βραβεία και ειδικά η διεθνής ένωση κριτικών είχε μεσάνυχτα; Στον Rockwell δεν το σφύριξε κανένας;
Τουλάχιστον, ελπίζω ο Χαραλαμπίδης να έχει κάνα εικόνισμα του Rockwell στο σπίτι του...:)
*από το Cine.gr: “Το No Budget Story δεν είναι απλώς ένα από τα καλύτερα σκηνοθετικά ντεμπούτα του παγκόσμιου κινηματογράφου. Η διθυραμβική εγχώρια κριτική αναγνώριση, η πορεία του προς το φεστιβάλ των Κανών, τα βραβεία και οι ειδικές μνείες, και το γεγονός ότι η ταινία διδάσκεται σε κινηματογραφικές σχολές ανά τον κόσμο, επιβεβαιώνουν απλώς τη βαθιά αγάπη για τον κινηματογράφο με την οποία έχει εμποτίσει ο δημιουργός του αυτό το film.”
Μια σπουδή στη σύγχρονη πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα όπου όλοι είμαστε «ελεύθεροι» να εκμεταλλευτούμε τους άλλους, τους πιο αδύναμους για να φτάσουμε λίγο ψιλότερα. Όλοι έχουμε δικαίωμα στο όνειρο. Να ζήσουμε κι εμείς το μύθο μας. Να μπούμε στο κλαμπ των εκλεκτών. Στον εκπληκτικό «ελεύθερο» κόσμο μας, ένας κανόνας υπάρχει και ένας σκοπός. Ο κανών του ισχυρού και ο στόχος της αειφόρου ανάπτυξης και της προσωπικής ευημερίας.
“Let us live and let them die!”.
Ο Ken Loach στη νέα του ταινία καταφέρνει να θίξει με μοναδική αμεσότητα ίσως το πιο σημαντικό πολυδιάστατο πρόβλημα της σημερινής μας κοινωνίας. Την εκμετάλλευση των οικονομικά ασθενέστερων, δηλαδή των πολλών, για την ευημερία των λίγων. Δεν ηθικολογεί, αλλά εξετάζει το πρόβλημα από πολλές πλευρές. Μπαίνει στις γκρίζες ζώνες. Το σίγουρο πάντως είναι ότι καταφέρνει να σε προβληματίσει αρκετά μετά την παρακολούθηση της ταινίας.
Αλήθεια πως θα μπορούσε να υπάρξει ένας κόσμος με ευημερία και ίσες ευκαιρίες για όλους;
Όχι. Δεν θα σταθώ στη μουσική των Joy Division. Ούτε στην ιδιόμορφη σύντομη ιστορία τους, και ειδικά στη ζωή του Ian Curtis. Αυτά λίγο έως πολύ είναι γνωστά. Θα σταθώ στο σκηνοθέτη – φωτογράφο - μαέστρο Anton Corbijn. Το δημιουργό της ταινίας CONTROL, την οποία και είχαμε την ευκαιρία να δούμε τη περασμένη Πέμπτη στη πρώτη επίσημη προβολή της στις Νύχτες Πρεμιέρας.
Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο βλέποντας τη ταινία είναι η μοναδική ικανότητα του Corbijn να χειρίζεται το κινηματογραφικό φακό σαν να ήταν φωτογραφική μηχανή, δίνοντας έτσι μια συρραφή καταπληκτικών ασπρόμαυρων φωτογραφικών εικόνων. Ο φωτισμός, οι γωνίες λήψεις, ο τρόπος που τοποθετεί τα πράγματα μέσα στην εικόνα φανερώνουν έντονα φωτογραφική ματιά. Με αυτό το τρόπο εξάλλου πιστεύω πως ο σκηνοθέτης κατάφερε να υπερβεί μία έντονη βιογραφική ταινία. Πολλά από τα κινηματογραφικά του καρέ μπορούν να σταθούν άνετα και ως ανεξάρτητες φωτογραφίες. Γι αυτό, για μένα το φιλμ ήταν και ένα φωτογραφικό λεύκωμα.
Ο χαρισματικός συνδυασμός φωτογραφίας και κινηματογράφησης, νομίζω, πως σπάνια συναντάται στον ίδιο άνθρωπο. Ο Corbijn ξεκίνησε ως φωτογράφος το 1972, ενώ το 1979 μετακόμισε στο Λονδίνο από την Ολλανδία (όπου γεννήθηκε και ζούσε τότε), ορμώμενος από τη μουσική σκηνή του post-punk. Εκεί πρωτο-φωτογράφησε και τους Joy Division. Έγινε ευρέως γνωστός φωτογραφίζοντας τους U2 και τους Depeche Mode, και ακόμα περισσότερο όταν ασχολήθηκε με τη σκηνοθεσία βίντεο-κλιπ και το σχεδιασμό εξώφυλλων εκτενώς για τα δύο προηγούμενα γκρουπ, αλλά και για τους Nirvana, Nick Cave, Echo & the Bunnymen, κ.α.
Επιστρέφοντας στα του φιλμ, ο Sam Riley στο ρόλο του Ian Curtis είναι απλά εξαιρετικός. Το βλέμμα του, η μελαγχολία που βγάζει, οι σπασμωδικές-ρομποτικές του κινήσεις (σήμα κατατεθέν) πάνω στη σκηνή. Με την ερμηνεία του καταφέρνει να αναδείξει ουσιαστικά τα αδιέξοδα και τα συμπλέγματα ενός ευφυούς και συνάμα σκοτεινού και απόμακρου χαρακτήρα, όπως ήταν ο Ian Curtis. Επίσης, πολύ καλή και η ερμηνεία της Samantha Morton στο ρόλο της γυναίκας του, Deborah Woodruff-Curtis.
Σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για μια μουσική βιογραφική ταινία φτιαγμένη για φαν. Είναι ένα ολοκληρωμένο κινηματογραφικό φιλμ που απευθύνεται σε όλους τους σινεφίλ. Θα το ξαναδούμε σίγουρα.
Η κυκλοφορία του πρώτου φιλμ των Sigur Rós προβλέπεται να κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στις 27 Σεπτεμβρίου στο Icelandic Film Festival και μετά θα παιχτεί σε διάφορα φεστιβάλ ανά τον κόσμο μεταξύ των οποίων και στις δικές μας «Νύχτες Πρεμιέρας». Σύμφωνα με το δελτίο τύπου της μπάντας, το Heima (στα ισλανδικά «πατρίδα» ή «στο σπίτι») αποτυπώνει την περιήγηση 13 ημερών που έκαναν οι Sigur Rós το καλοκαίρι του 2006 στη πατρίδα τους, την Ισλανδία, παίζοντας μουσική σε διάφορα απροσδόκητα μέρη που δεν είχαν προηγουμένως αποφασίσει και ανακοινώσει, όπως σ’ ένα αμφισβητούμενο φράγμα, όπου διαμαρτύρονταν μια ομάδα πολιτών. Τα μέλη του γκρουπ δεν ήθελαν να φτιάξουν ένα κλασικό live dvd. Προτίμησαν να δημιουργήσουν ένα φιλμ με εικόνες από τα μαγευτικά μέρη της πατρίδας τους, τον τόπο δηλαδή από τον οποίο εμπνέονται, έχοντας ως κεντρικό γεγονός τη μεγαλύτερη συναυλία που δόθηκε ποτέ, όπως λένε, στην Ισλανδία. Τη συναυλία τους, δηλαδή, στο Reykjavik με 30.000 κόσμο! Παράλληλα με το φιλμ δημιούργησαν και το άλμπουμ 'Ηvarf-Ηeim', το οποίο περιέχει 3 ακυκλοφόρητα electric κομμάτια. Δεν έχουμε παρά να περιμένουμε την προβολή του στις «Νύχτες Πρεμιέρας».
Το φιλμ αναμένεται να κυκλοφορήσει στις 5 Νοεμβρίου σε ειδική έκδοση διπλού dvd συνοδευόμενο από λεύκωμα 104 σελίδων με φωτογραφίες από το tour.
Αν δεν έχεις σηκωθεί να φύγεις στα πρώτα δέκα λεπτά και αντέξεις μέχρι τέλους τον ανελέητο καταιγισμό ύβρεων, που ίσως κάποιοι, όπως εγώ, δεν είχαν ακούσει σε τέτοιο βαθμό σε όλη τους τη ζωή, τότες καταφέρνεις, νομίζω, να εστιάσεις στην μικρές ουσιαστικές στιγμές της ταινίας που κάνουν τη διαφορά. Σίγουρα δεν είναι εύκολο να μείνεις αναίσθητος ακούγοντας αυτό τον οχετό, κάτι που κάνει ο Τάκης, ο ήρωας με την «ψυχή στο στόμα», μέχρι να ξεσπάσει στο τέλος με το δικό του τρόπο. «Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει» λέει ο λαός. Εξάλλου, και η σωματική βία είναι σαφώς πιο οικεία στα μάτια του μέσου θεατή. Γι αυτό και ο Οικονομίδης επιλέγει να «επενδύσει» στη λεκτική βία, η οποία σε διαφορετικές εκφάνσεις εμφανίζεται όλο και πιο συχνά στη σύγχρονη κοινωνία. Παρά την όποια υπερβολή, που συγχωρεί ίσως η καλλιτεχνική δημιουργία, στην «ψυχή στο στόμα» μπορείς να διακρίνεις διάφορα σύνδρομα της ελληνικής μικροαστικής κοινωνίας. Όπως την άσκηση εξουσίας, την επιδειξιομανία, την φαλλοκρατία, την χαιρεκακία, την ψευτο-μαγκιά, την αμετροέπεια. Παρόλο που δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να ξαναδώ την «ψυχή στο στόμα», θεωρώ πως ο Οικονομίδης είναι από τους πιο σημαντικούς νέους κινηματογραφιστές, με γόνιμες και άκρως ενδιαφέρουσες ανησυχίες και ξεχωριστό προσωπικό στυλ. Εξάλλου, παραμένω φαν του «Σπιρτόκουτου» και του Ερρίκου Λίτση. Μαζί με το «Αγέλαστος Πέτρα» του Κουτσάφτη, το «Σπίτι του Κάιν» του Καρακέπελη και το «Όλα είναι δρόμος» του Βούλγαρη είναι οι καλύτερες ελληνικές ταινίες που έχω δει τα τελευταία χρόνια. Αδημονούμε για το επόμενο βήμα του Οικονομίδη!
Πλησιάζοντας το κορυφαίο, κατά τη γνώμη μου, ντοκιμαντέρ του, το “In This World - Στα Σύνορα του Κόσμου”, ο Winterbottom εδώ φτιάχνει κάτι μεταξύ ταινίας και ντοκιμαντέρ για μια πραγματική ιστορία τριών “Pakies” που φεύγουν από το Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας για να πάνε σε ένα γάμο στο Πακιστάν και τελικά μετά από μεγάλες περιπέτειες καταλήγουν στο Γκουαντάναμο κατηγορούμενοι ως Ταλιμπάν. Οι σκηνοθέτες (είναι και ο Matt Whitecross) καταφέρνουν να αναδείξουν την πιο δημοφιλή καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, από τους εμπνευστές του «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία», χωρίς να πέσουν όμως στην παγίδα της συναισθηματικής φόρτισης του θεατή και αποφεύγοντας ουσιαστικά τη δημοσιογραφική σκανδαλοθηρία, διατηρώντας παράλληλα μια ανεκτή ωμότητα και ρεαλισμό. Ειδικά το πρώτο κομμάτι της ταινίας (πριν το Γκουαντάναμο) είναι πολύ καλογυρισμένο.
Ίσως κάποιοι, βλέποντας το ντοκιμαντέρ «Μια Άβολη Αλήθεια» με πρωταγωνιστή τον πρώην Αμερικανό υποψήφιο πρόεδρο Al Gore, προτρέξουν να του προσδώσουν τον χαρακτηρισμό του λαϊκιστή, όπως δικαίως συνέβη με τον συμπατριώτη του Michael Moore, ή να πουν «μα είναι ποτέ δυνατόν ένας υποψήφιος πρόεδρος της Αμερικής να θέλει να έρθει σε ρήξη με τον αμερικάνικο τρόπο ζωής;». Κι όμως ο Al Gore ως ένας ενθουσιώδης περιβαλλοντικός ακτιβιστής στοχεύει με το ντοκιμαντέρ αυτό, με τη βοήθεια του σκηνοθέτη Davis Guggenheim, στην ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης πάνω στο πιο σημαντικό πρόβλημα που απειλεί σήμερα τον κόσμο. Την υπερθέρμανση του πλανήτη και τις κλιματικές αλλαγές, εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Ο Al Gore πετυχαίνει με ξεκάθαρο τρόπο, παραθέτοντας αδιάσειστα στοιχεία και χωρίς υπερβολές να αναδείξει τη σημαντικότητα του προβλήματος αυτού. Και το σημαντικότερο στην ταινία είναι ότι δεν εμμένει σε ακαδημαϊσμούς και θεωρίες για το πως θα μπορούσε να επιλυθεί το πρόβλημα απλά σε πολιτικό επίπεδο, εθνικό ή παγκόσμιο, αλλά προχωρά και στο τι θα μπορούσε να κάνει ο καθένας μας παραθέτοντας απλές και εφαρμόσιμες συμβουλές. Το φιλμ δεν αφορά μόνο τους Αμερικανούς, αλλά όλους μας. Άρα στο χέρι μας είναι να λάβουμε δράση σήμερα κι όχι άυριο. Να ενημερώσουμε και άλλους. Βέβαια το ερώτημα θα παραμένει. Πόσοι είναι διατεθειμένοι να συνειδητοποιήσουν ότι είναι και αυτοί μέρος του προβλήματος και να μεταβάλουν έστω και ελάχιστα τον τρόπο ζωής τους;